Lyon świętuje dwustulecie marionetki stworzonej przez Laurent Mourguet, ktόra nigdy, choć pomiatana, nie straciła ducha krytycyzmu.

Narodziny Guignola

Paul Fournel, specjalista od kukiełki, twierdzi, że Guignol powstał w roku 1808. Jego autorem jest 30-letni Laurent Mourguet, urodzony w rodzinie robotniczej zatrudnionej w przemyśle jedwabniczym w Lyonie. W 1797 roku Laurent pracuje jako dentysta (wyrywacz zębόw) i aby przyciągnąć klientelę, otwiera mały teatrzyk marionetek z postaciami z commedia dell’arte, wyrzeźbionymi w drewnie lipowym. I tak stworzył na swόj obraz klauna Gnafrona, a następnie jego odbicie. Już od dwuch stuleci Guignol i Gnafron istnieją i bawią wszystkie pokolenia.

Guignol wyrόżnia się miłą twarzą z dołeczkami i małym uplecionym warkoczem, ubrany jest w brązowy surdut i płaski czepek. Gnafron natomiast, o szkarłatnym nosie i policzkach, amator wina Baujolais,  jest szczerbaty.

Pochodzenie imienia marionetki Guignol jest ciągle niejasne: niejaki Lyończyk Jean Guignol towarzyszył Maratowi w Paryżu podczas Rewolucji; Guignolet był postacią ze znanej όwcześnie komedii; odwołujemy się też do XVIII wieku, kiedy to w Chignolo koło Padwy wyrabiano marionetki. Ale znajdujemy też ślady pajaca w przymiotniku guignolant (przym. pot. pechowy). Niektόrzy twierdzą, że to synonim słowa désopilant, ktόre można rozumieć jako zabawny, ucieszny. Jednak słownik z 1894 roku "Littré de la grand’côte", słowem biblia języka mόwionego w okolicy miasta Lyon, mόwi tylko o deformacji słowa guignonnant, ktόre znaczy ennuyeux, czyli nudny.

Pochodzenie imienia drugiego pajaca Gnafrona jest jaśniejsze: w języku lyończykόw un gnafre to synonim do un savetier (pl. szewc).

Młodość Guignola

Mourguet, twόrca marionetki był analfabetą, więc narodziny i pierwsze lata Guignola nie zostały udokumentowane na piśmie. Wiadomo tylko, że sztuki, ukazujące problemy miasta i ludzi, biorące w obronę interesy biednych i robotnikόw, były sprośne.

Laurent Mourguet zatrudnia swoich krewnych i tworzy trupę teatralną działającą w okolicach Lyonu, a od 1830 znajduje dla niej siedzibę w Café du Caveau. Przed śmiercią Laurent przekazuje pałeczkę swoim dzieciom. Jego życie i historia marionetki mogłyby się tak toczyć, stosunkowo poufnie, gdyby nie to, że Guignol znalazł sprzymierzeńca w osobie samego Napoleona III.

Guignol i sława

Ustawa z czerwca 1851 roku nakazuje, aby dostarczać na piśmie wszystkie sztuki, jakie planuje się wystawić w teatrze. I tak od końca 1852 roku Victor-Napoléon Vuillerme-Dunand przedkłada 12 rękopisόw (oczywiście ocenzurowanych ), ktόre uważa się za pierwsze ślady istnienia Guignola, i ktόre są starannie przechowywane w muzeum Gadgane w Lyonie. Ale to dzięki urzędnikowi Jean-Baptiste Onofrio, bywalcowi barόw i teatrόw, kukiełka została rozsławiona. To on w 1865 wydał dzieło zatytułowane "Théâtre lyonnais de Guignol", zawierające 25 sztuk teatralnych, złagodzonych poprzez zrezygnowanie ze sprośności. Są one niekompletne, ale za ich przyczyną Guignol staje się postacią dobrze się prezentującą i "na czasie". Ludzie teatru ukazują swoje uwielbienie do Guignola poprzez otwieranie nowych sal teatralnych, Guignol obecny jest też w parodiach dzieł operowych i klasycznych, we wszelkich scenkach politycznych, a nawet staje się reakcjonistą w sztuce Emile Pellissiera. Jednak pod koniec XIX wieku, Guignol zaczyna kierować swoje przesłanie do dzieci.

W Théâtre des Célestins w Lyonie, Emilie Valantin wystawiła niedawno sztukę "Les embiernes commencent" (czytaj les emmerdes), ktόra jest hołdem złożonym marionetce i jej autorowi. To Emilie od 20 lat stara się, by Guignol nie był tylko bohaterem przedstawień dla dzieci.

Spadkobiercy Guignola

W dzisiejszej francuskiej telewizji można zobaczyć program satyryczny zatytułowany "Les Guignols de l’info", ktόry jest niejako kontynuacją programu "Petit Rapporteur" autorstwa Jacques Martin. To spadkobiercy Laurent Mourguet, dla ktόrych mόwić źle o ludziach wpływowych jest tylko refleksem.

W Lyonie ludzie kreują Guignola na postać dla dzieci, dlatego też traci on swoje prawdziwe oblicze. Inni, m.in. Pierre Desmartes, ktόry niedawno udał się do Libanu z teatrem Guignola, prόbuje pogodzić tradycję  z odnowieniem gatunku teatralnego. Jednak Jean-Guy Mourguet z dynastii Mourguet, do dziś żyjący spadkobierca Guignola, jest spokojny o przyszłość kukiełki i mόwi: "To historia, ktόra zawsze będzie się odradzać".